Kitap Bastırmak İstiyorum, Ne Yapmalıyım? Adım Adım Rehber

Kitabınızı yazdınız ya da yazmak üzeresiniz. Şimdi aklınızdaki soru belli: kitap bastırmak istiyorum, ne yapmalıyım? Cevap tek bir adım değil, sırası olan birkaç karar. Sırayı doğru kurarsanız hem zaman hem para kaybetmezsiniz.

Bu rehberde bir metnin basılı kitaba dönüşme yolunu baştan sona anlatıyoruz. Her adımda neye karar vermeniz gerektiğini, nerede yardım almanın işinizi kolaylaştırdığını ve hangi hataların en çok geri dönüşe yol açtığını bulacaksınız.

1. Dosyayı toparlamak
2. Editörlük ve redaksiyon
3. Mizanpaj (sayfa düzeni)
4. Kapak tasarımı
5. ISBN, bandrol ve künye
6. Baskı yöntemi: dijital mi ofset mi?
7. Adet, kâğıt ve cilt kararı
8. Prova, onay ve teslim

Baskı sürecinin tamamı elinizdeki metnin üzerine kurulur. Metin değiştikçe sayfa sayısı, sayfa sayısı değiştikçe kapak sırtı ve maliyet değişir. Bu yüzden ilk iş, metni “artık değişmeyecek” noktaya getirmektir.

Dosyanızı toparlarken şunlara bakın:

• Bütün bölümler tek dosyada ve doğru sırada mı?
• Başlık, alt başlık ve bölüm adları tutarlı mı?
• Kitapta kullanılacak fotoğraf, çizim ya da tablo varsa hepsi elinizde mi ve kullanım hakkı sizde mi?
• Önsöz, teşekkür, kaynakça, yazar hakkında gibi ek sayfalar hazır mı?
• Alıntı yaptığınız metinlerin kaynakları doğru yazılmış mı?

Word ya da benzeri bir programda yazılmış düz bir metin bu aşama için yeterli. Sayfa düzeniyle, yazı tipiyle uğraşmanıza gerek yok; onlar mizanpajın işi. Sizden beklenen, içeriğin eksiksiz ve son hâline yakın olması.

Kısa cevap: evet. Kendi metninizdeki hatayı görmek zordur, çünkü göz ne yazdığınızı değil ne yazmak istediğinizi okur. Basıldıktan sonra fark edilen bir yazım hatası yüzlerce nüshada birden kalır.

İki ayrı iş var ve çoğu zaman karıştırılıyor:

• Editörlük metnin içeriğine bakar: kurgu, akış, tekrarlar, anlatımın tutarlılığı, bölümlerin yerleşimi.
• Redaksiyon dile bakar: yazım, noktalama, dil bilgisi, anlatım bozukluğu.

Metniniz hâlâ şekil alıyorsa önce editörlük, dili toparlamak istiyorsanız redaksiyon gerekir. Farkı ve sürecin nasıl işlediğini editöryal ve redaksiyon rehberimizde ayrıntılı anlattık. Hizmetin kapsamı için editörlük ve redaksiyon sayfasına bakabilirsiniz.

Bir uyarı: redaksiyonu mizanpajdan önce bitirin. Mizanpaj yapıldıktan sonra eklenen her paragraf sayfaları kaydırır, sayfa kayınca içindekiler ve kapak sırtı da yeniden ele alınır.

Mizanpaj, metnin kitap sayfasına yerleştirilmesidir. Word’de yazdığınız A4 dosya, kitabın ebadına, kenar boşluklarına ve okunaklı bir yazı düzenine göre yeniden kurulur. Okur kitabın ne kadar “profesyonel” göründüğünü çoğu zaman bu aşamaya bakarak anlar.

İyi bir mizanpajda şunlar çözülmüş olur:

• Kitap ebadı ve buna uygun kenar boşlukları; özellikle cilt tarafındaki iç boşluk
• Okunaklı yazı tipi, punto ve satır aralığı
• Bölüm açılışları, başlık hiyerarşisi, sayfa numaraları
• Sayfa sonunda tek başına kalan satırların (dul ve yetim satırlar) temizlenmesi
• İçindekiler, künye sayfası ve varsa dipnotların düzeni

Mizanpajın sonunda matbaanın basabileceği bir PDF çıkar. Bu dosyanın teknik şartlarını (taşma payı, renk modu, çözünürlük, gömülü fontlar) ayrı bir yazıda anlattık: kitap baskı dosyası nasıl hazırlanır. Bu işi bize bırakmak isterseniz mizanpaj ve tasarım sayfasında neler yaptığımızı görebilirsiniz.

Kapak, kitabın raftaki ve ekrandaki yüzüdür. Çevrimiçi satışta okur kitabı çoğu zaman küçük bir kapak görseli olarak görür; bu yüzden başlık küçük boyutta da okunmalı.

Kapak üç parçadan oluşur: ön kapak, sırt ve arka kapak. Sırtın genişliği sayfa sayısına ve kâğıdın kalınlığına bağlıdır. Bu nedenle kapak, iç sayfalar kesinleşmeden son hâlini alamaz. Önce mizanpaj biter, sayfa sayısı belli olur, sonra kapak sırtı hesaplanır.

Arka kapakta genellikle kitabın kısa tanıtımı, yazar hakkında birkaç satır ve ISBN barkodu yer alır. Barkodun ve metinlerin kesim çizgisine çok yakın durmaması gerekir.

Kitabınızı satmayı düşünüyorsanız bu adımı atlayamazsınız. ISBN Türkiye Ajansı’nın kendi açıklamasına göre ISBN almak zorunlu değildir, ama ISBN’i olmayan bir kitabın satış ağına girmesi fiilen mümkün değildir. Türkiye’de ISBN ücretsiz verilir.

Süreç kabaca şöyle işler:

1. Kültür ve Turizm Bakanlığı Telif Hakları Genel Müdürlüğü’nden, faaliyet alanında “yayınevi” yazan bir sertifika alınır.
2. Sertifikayla Yayın Standartları ve Derleme Bilgi Sistemi’ne (ekygm.gov.tr) e-Devlet üzerinden girilip yayımcı kaydı yapılır.
3. Her kitap için ISBN başvuru formu doldurulur; atanan numara künye sayfasına ve arka kapaktaki barkoda aynı şekilde basılır.
4. Ticari satış için bandrol başvurusu yapılır; bandrol adedi baskı adediyle uyumlu olmalıdır.
5. Kitap basıldıktan sonra 6279 sayılı Derleme Kanunu gereği 6 nüsha, yayımcının bulunduğu ildeki İl Halk Kütüphanesine (İstanbul’da İstanbul Derleme Müdürlüğüne) teslim edilir.

Künye sayfası da bu işin parçası: basım yılı, baskı sayısı, yayınevi ve matbaa bilgileri ile ISBN burada yer alır. Künyedeki ISBN ile barkoddaki ISBN birebir aynı olmalıdır.

Bu adımların her birini ISBN ve bandrol hakkında bilmeniz gerekenler yazısında ayrıntılı anlattık. Başvuruları sizin yerinize takip etmemizi isterseniz ISBN ve bandrol hizmetimize göz atın.

Kitabı yalnızca aile ya da yakın çevre için, satışa sunmadan bastırıyorsanız ISBN ve bandrol gerekmeyebilir. Karar vermeden önce kitabın ileride satışa çıkıp çıkmayacağını düşünün; sonradan ISBN eklemek yeni bir baskı demektir.

Kitap bastırmanın iki temel yolu var ve aralarındaki fark çoğunlukla adetle ilgili.

Dijital baskıda kalıp hazırlanmaz, dosya doğrudan makineye gönderilir. Bu yüzden az adette hızlı ve ekonomiktir; tek bir kitap bile basılabilir. İlk baskısını küçük tutmak isteyen, kitabı önce çevresine ulaştırıp tepkiyi görmek isteyen yazar için uygundur.

Ofset baskıda her forma için kalıp hazırlanır. Hazırlık maliyeti yüksektir, ama adet arttıkça bu maliyet kitaplara bölünür ve birim fiyat düşer. Yüksek tirajlarda ve geniş renk tutarlılığı istenen işlerde tercih edilir.

Hangi adetten sonra ofsetin daha mantıklı olduğu sayfa sayısına, ebada, renk durumuna ve kâğıda göre değişir. Bu yüzden genel bir eşik vermek yerine iki yöntemle de fiyat almanızı öneriyoruz. Kitap basımı sayfasında iki yöntemin ayrıntılarını bulabilirsiniz.

İlk kitabında yazarların en sık yaptığı hata, “birim fiyat düşsün” diye gereğinden fazla basıp kolileri evde bekletmek. Adet kararını birim fiyata göre değil, kitabı kime ve nasıl ulaştıracağınıza göre verin.

Kendinize şu soruları sorun:

• Kitabı kim alacak: yakın çevre mi, bir kurum mu, kitapçılar mı?
• Bir imza günü, etkinlik ya da okul dağıtımı gibi somut bir satış kanalınız var mı?
• Kitabı saklayacak yeriniz var mı?
• Metinde ilk okurlardan sonra düzeltme yapma ihtimaliniz var mı?

Emin değilseniz küçük bir dijital baskıyla başlayıp talep gördükçe yeniden basmak güvenli yoldur. İçeriği değişmeyen yeni baskılar aynı ISBN ile yapılabilir; içerik değişirse yeni ISBN gerekir.

Adetle birlikte netleşmesi gereken üç teknik seçim daha var:

• Ebat: Roman ve deneme için 13,5 × 21 cm yaygın bir ölçüdür; akademik ve görsel ağırlıklı kitaplarda 16 × 24 cm sık kullanılır. A5 (14,8 × 21 cm) de sık tercih edilen bir seçenektir.
• İç kâğıt: Uzun metinlerde göz yormayan kitap kâğıdı, görsel ağırlıklı kitaplarda daha beyaz ve kuşe kâğıtlar tercih edilir.
• Cilt: Karton kapak ve Amerikan cilt en yaygın olanıdır; uzun ömür ve prestij istenen kitaplarda sert kapak (ciltli) seçilir.

Bu seçimlerin maliyete ve görünüşe etkisini yazarlar için kitap bastırma rehberimizde ayrıca ele aldık.

“Kitap bastırmak ne kadar tutar?” sorusunun tek bir cevabı yok, çünkü fiyatı birkaç değişken birlikte belirliyor. Aynı metin, farklı seçimlerle çok farklı fiyatlara basılabilir.

Fiyatı belirleyen başlıca etkenler:

• Sayfa sayısı: Kâğıt ve baskı süresi doğrudan sayfaya bağlı.
• Ebat: Büyük ebat daha fazla kâğıt ve farklı tabaka yerleşimi demek.
• İç baskı rengi: Siyah-beyaz iç baskı, renkli iç baskıdan belirgin şekilde daha ekonomiktir.
• Kâğıt ve cilt türü: Kuşe kâğıt ve sert kapak maliyeti artırır.
• Adet ve baskı yöntemi: Az adette dijital, yüksek adette ofset avantajlıdır.
• Hazırlık hizmetleri: Redaksiyon, mizanpaj, kapak ve ISBN takibi ayrı kalemlerdir; hangilerine ihtiyacınız olduğu dosyanızın durumuna bağlı.

Bütçeniz sınırlıysa standart ebat, siyah-beyaz iç baskı ve karton kapakla başlamak maliyeti en çok düşüren üçlüdür. Gerçek bir rakam görmek için sayfa sayısı, ebat ve adetle teklif istemek, genel fiyat listelerine bakmaktan daha doğru sonuç verir.

Evet. Bir yayınevine dosya gönderip dönüş beklemek zorunda değilsiniz. ISBN Türkiye Ajansı, yazarların bir yayınevine bağlı olmadan kişisel olarak ISBN sistemine kaydolabildiğini belirtiyor. Bunun için yukarıda anlattığımız sertifika ve yayımcı kaydı adımlarını kendi adınıza tamamlamanız gerekir.

Kendi adınıza yayımlamanın artısı, bütün kararların ve hakların sizde kalması. Eksisi ise yayınevinin üstlendiği işleri, yani redaksiyonu, tasarımı, resmî başvuruları ve dağıtımı sizin yürütmeniz. Bu işlerin bir kısmını ya da tamamını bir hizmet olarak almak, kararların sizde kaldığı ama yükün paylaşıldığı bir ara yol sunar.

Matbaaya gitmeden önce elinizde bir prova olmalı. Bu bir PDF de olabilir, basılmış tek bir örnek de. Provada şunlara bakın:

• Sayfa sırası ve sayfa numaraları doğru mu?
• Bölüm başlıkları içindekilerle aynı sayfayı mı gösteriyor?
• Görseller net mi, renkler beklediğiniz gibi mi?
• Kapaktaki başlık, yazar adı ve sırt yazısı doğru mu?
• Künyedeki ISBN ile barkod aynı mı?

Onay verdiğiniz dosya basılacak dosyadır. Baskı başladıktan sonra yapılan değişiklik hem gecikme hem ek maliyet demektir; bu yüzden onayı acele etmeden verin.

Baskı ve cilt bittiğinde kitaplar paketlenip adresinize gönderilir. Teslim süresi adete, baskı yöntemine ve cilt türüne göre değiştiği için kesin tarihi teklif aşamasında konuşmak en doğrusu.

Kitaplar elinize ulaştığında yapılacak iş bitmiş olmaz. ISBN’li bir kitap yayımladıysanız derleme nüshalarını teslim etmeyi unutmayın; kitabınızı satış sitelerinde listeletmek ve tanıtımını planlamak da bu aşamada başlar. Bizim bastığımız kitaplardan örnekleri projeler sayfasında görebilirsiniz.

• Redaksiyonu mizanpajdan sonraya bırakmak
• Kapağı, sayfa sayısı kesinleşmeden son hâline getirmek
• İnternetten indirilen düşük çözünürlüklü görselleri kullanmak
• Satışı düşünüp ISBN’i baskıdan sonraya bırakmak
• Satış kanalı belli olmadan yüksek adet bastırmak
• Provayı okumadan onay vermek

Elinizde bir metin varsa başlamak için yeterli. Sayfa sayısını, düşündüğünüz ebadı ve yaklaşık adedi yazmanız, teklif hazırlamamıza yetiyor; teklifi 24 saatte veriyoruz. Redaksiyon, mizanpaj, kapak ya da ISBN adımlarından hangisinde yardıma ihtiyacınız olduğunu birlikte belirleriz.

Hemen başlamak için kitap bastır sayfasından bize yazabilirsiniz.